‏نمایش پست‌ها با برچسب کوردی. نمایش همه پست‌ها
‏نمایش پست‌ها با برچسب کوردی. نمایش همه پست‌ها

۲۳ تیر ۱۳۸۹

گه‌مه‌ی مه‌رگ ١

به‌یانیه‌ك له‌ماڵه‌وه‌ دانیشتبم، كه‌سێك له‌ درگا بدات، پیاوێكی پیر، هاوكات له‌گه‌ڵ‌ كردنه‌وه‌ی درگاكه‌، له‌ چاوم ڕامێنێت و پێم بڵێت "فه‌رێق!" تۆ‌ ته‌نیا ٢٤ كاتژمێرت ماوه‌، چی ده‌كه‌ی بیكه‌، به‌یانی هه‌ر له‌م كاته‌دا دێمه‌وه‌ بۆ لات، بۆ گیان كێشانت؛ ئه‌و كات بڕوات و من به‌ سه‌رسووڕمانه‌وه‌، چاوم ببڕمه‌ پشتی چه‌ماوه‌ی كه‌ دور دبێته‌وه‌ و ئه‌ویش به‌رله‌وه‌ی بگاته‌ ئه‌وسه‌ر كۆڵانه‌كه‌، لا بكاته‌وه‌ و بڵێت ته‌نیا ٢٤ كاتژمیری دیكه‌ و له‌به‌رچاو ون بێت...
من كێم، چیم له‌ ژیان ده‌وێت؟ گه‌میه‌كی تاكه‌كه‌سی له‌گه‌ڵ خۆم ده‌سپێده‌كه‌م. پیاوێكی پپری پیسی چڵكن، له‌وپه‌ڕی ساته‌كانه‌وه‌، له‌ دوایین چركه‌ی ژیاندا، چاوه‌ڕوانی من ده‌كات كه‌ له‌گه‌ڵ خۆی به‌ره‌و داهاتوویه‌كی پیسی چڵكن، داهاتوویه‌ك له‌و دیوی سنووری ژیان، پڕ له‌ تاریكی، بوون و نه‌بوونی ئه‌به‌دی، یان هه‌ر شتێكی تاریكی نادیاری بۆگه‌ن، بمبات. ته‌نیا ٢٤ كاتژمێرم ماوه‌. له‌ خۆم ده‌ڕوانم و له‌به‌ر خۆمه‌وه‌ ده‌ڵێم ئه‌وا تۆیش گه‌یشتیته‌ كۆتایی، ده‌ی چی ده‌كه‌ی بیكه‌!...
"ئه‌وه‌ به‌م بیره‌ هیچ و پووچانه‌ چه‌ن چركه‌یه‌ك تێپه‌ڕی." درگاكه‌ داده‌خه‌م. دێمه‌وه‌ ژووره‌كه‌ی خۆم. سه‌ر لێ شێواو، مات، وڕ، گێژ له‌ شوێنی خۆم داده‌نیشم. له‌به‌ر خۆمه‌وه‌ ده‌ڵێم: ئه‌وه‌یش ئه‌نجامی ژیانت هات، هه‌سته‌، كاتت نه‌ماوه‌، خێراكه‌، كارێك بكه‌، په‌له‌قاژه‌یه‌ك، شتێك، خێراكه‌، ئه‌وه‌ تۆی كه‌ له‌ مه‌رگ نزیك ده‌بیته‌وه‌، ئه‌وه‌ تۆی!... چركه‌كان به‌ خێرایی تێ ده‌په‌ڕن.
چی بكه‌م، به‌ره‌و كام لا بڕۆم، چه‌نده‌ ئه‌و شته‌ سه‌یر و سه‌مه‌ره‌یه‌. ئه‌وه‌ منم كه له‌ دوایین ساته‌كاندا، له‌ تێپه‌ڕینی دوایین چركه‌و خوله‌كه‌كاندا، له‌ خۆم ده‌ڕوانم و باوڕ ناكه‌م كه‌ مردن له‌ پشت درگاكه‌وه‌ چاوه‌ڕێمه‌، ئه‌و پیسه‌ی بۆگه‌نه‌ی پشت چه‌ماوه، ئه‌و گۆچان به‌ده‌سته‌، ئه‌وه‌ چاوه‌ڕێم ده‌كات. چی بكه‌م...
ده‌ڕۆمه‌ ده‌ره‌وه‌، به‌ر له‌ هه‌ر شتێك، پاكه‌تێك جگه‌ره‌ ده‌كڕم. هه‌ر له‌به‌ر دووكانه‌كه‌ داده‌نیشم، پاكه‌ته‌كه‌ ده‌كه‌موه‌ و جگه‌ره‌یه‌ك داده‌گرسێنم و به‌ قووڵایی ئه‌و ساڵانه‌ی كه‌ ته‌ركم كردبوو مژی لێ ده‌ده‌م و هه‌ست به‌ دووكه‌ڵه‌كه‌ی ده‌كه‌م كه‌ له‌ ناو سیه‌كانمه‌وه‌ ده‌ڕواته‌ ناو خوێن و له‌ ڕێگه‌ی ده‌ماره‌كانه‌وه‌ له‌شم داده‌گرێت. ئه‌و كات بیر له‌و مردنه‌ ده‌كه‌مه‌وه‌ و له‌به‌ر خۆمه‌وه‌ جوێن به‌و پیره بۆگه‌نه‌ ده‌ده‌م كه‌ گه‌مه‌ی پێ كردووم. جا من چۆن ده‌مرم. مه‌گه‌ر منیش ده‌مرم؟ نا! هه‌ر له‌و بیره‌دام كه‌ سه‌رم هه‌ڵده‌بڕه‌م و ده‌یبینم كه‌ له‌وبه‌ر شه‌قامه‌كه‌وه‌ لێم ده‌ڕوانێت و به‌ ده‌نگێكی نزم ده‌ڵێت ٢٣ كاتژمێر... وه‌ ته‌نیا من لێی تێده‌گه‌م، ئه‌و كات دوكه‌ڵه‌كه‌ ده‌په‌ڕێته‌ گه‌رووم، جگه‌ره‌كه‌ له‌ نیوه‌یدا فڕێ ده‌ده‌م و به‌ره‌و ماڵه‌وه‌ ده‌ڕۆم، به‌ڵام نه‌! له‌ نیوه‌ی ڕێدا ده‌گه‌ڕێمه‌وه‌. تاكسیه‌ك ده‌گرم و ده‌ڕۆم بۆ داسێران(٭)، دوو شووشه‌ شه‌راب ده‌كڕم. ناگه‌ڕێمه‌وه‌ ماڵ، له‌ كه‌س ماڵئاوایی ناكه‌م. ده‌ڕۆمه‌ سه‌ر شه‌قامی ئه‌سڵی شار، جوانترین ماشین هه‌ڵده‌بژێرم. گرینگ نیه‌ هین كێ بێت. به‌ زۆر یان به‌ شێوه‌یه‌كیتر، سوار ده‌بم، لێی ده‌خوڕم و ده‌كه‌ومه‌ ڕێ...
پاكه‌ته‌ جگه‌ره‌كه‌ لای خۆم داده‌نێم، شوشه‌ شه‌رابه‌كه‌ هه‌ڵده‌چڕم، جگه‌ره‌ ده‌كێشم و شه‌راب ده‌خۆمه‌وه و ده‌ڕوم. نامه‌وێت كات به‌ فیڕۆ بده‌م، به‌ خێراییه‌كی سه‌ر سووڕهێنه‌ر ده‌ڕۆم. كات تێ ده‌په‌ڕێت. نیوه‌شه‌و ده‌گه‌یه‌مه‌ شاری مه‌به‌ست. ئازیزێك، یه‌كه‌م عه‌شق و ته‌نیا عه‌شقی له‌ده‌س چووم بانگ ده‌كه‌مه‌ ده‌ره‌وه‌. لای هاوسه‌ره‌كه‌یه‌تی، نایه‌وێ بمبینێت. ده‌ڵێم زۆر گرینگه‌ كه‌ بتبینم و ئه‌وش دێته‌ ده‌ره‌وه‌. سواری ماشینه‌كه‌ی ده‌كه‌م و ده‌ڕۆم. ده‌ڕۆم بۆ شوێنێكی دوور، ئازیزه‌كه‌م ده‌ترسێت، ده‌گری، به‌ڵام من ناموێت ئازاری بده‌م. ماشینه‌كه‌ ده‌كوژێنمه‌وه‌. له‌ ده‌ره‌وه‌ شتێك ڕاده‌خه‌م. پێی ده‌ڵێم، ئازارت ناده‌م، مه‌ترسه‌، ته‌نیا ده‌مه‌وێت له‌ سه‌ر ڕانت بنووم. ته‌نیا ده‌مه‌وێت سه‌ر بنێمه‌ سه‌ر ڕانت و له‌ ناو گه‌رمای مه‌ستی شه‌رابدا لێت بڕوانم و جگه‌ره‌ بكێشم و دواتر  چاوم لێك بنێم و ئیتر نه‌زانم كێم و چیم و له‌ كوێم، تا گه‌یشتینی دوایین كاتژمێر، دوایین خوله‌ك و دوایین چركه‌...
٭ گه‌ڕكێكه‌ له‌ مه‌ریوان، باشترین شوێن بۆ كڕینی خواردنه‌وه‌!
! ئه‌م بابه‌ته‌ به‌ چه‌ند به‌شیتر درێژه‌ی ده‌بێت.

۱۸ تیر ۱۳۸۹

تاك یان كۆمه‌ڵ؟

هه‌موومان بیستومانه‌ كه‌ فیلسووفه‌كان و تیۆریسیه‌نه‌ كۆمه‌ڵایه‌تیه‌كان گوتوویانه‌ مرۆڤ بوونه‌وه‌رێكی كۆمه‌ڵایه‌تی یان سیاسیه‌، به‌و واتایه‌ی كه‌ له‌ سرشت و جه‌وهه‌ری خۆیدا، بۆ مانه‌وه‌ی، پێویستی به‌ كۆمه‌ڵگا و ژیان بردنه‌ سه‌ر له‌ چوارچێوه‌یه‌كی سیاسیدایه‌، ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر ئه‌و چوارچێوه‌یه‌ خێزانێكیش بێت.
دیاره‌ بۆچوونی فه‌لسه‌فی، تیۆری زانستی نیه‌ كه‌ به‌ تاقیكردنه‌وه‌ی، درووست یان هه‌ڵه‌بوونی ده‌ر كه‌وێت. ته‌نیا ده‌توانین بڵێین كه ئه‌و بیرۆكه‌و ئه‌ندێشانه‌ چه‌نده‌ عه‌قڵانی، مه‌نتقی و لۆژیكین‌. ئه‌وه‌یش ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ بنه‌ما فكریه‌كانی هه‌ر كه‌سێك كه‌ چۆن بڕوانێته‌ ئه‌و ئه‌ندێشانه‌ وه‌ چه‌نده‌ به‌رانبه‌ریان سه‌مپاتی هه‌بێت یان دژیان ڕاوه‌ستێت و شتێكی دیكه‌ بڵێت. هه‌ندێك ته‌نانه‌ت تا ئه‌و ڕاده‌یه‌ ده‌ڕۆن كه‌ جگه‌ له‌ فه‌لسه‌فه‌، كۆمه‌ڵناسی و ده‌روونناسیش به‌ زانست نازانن و تیۆریه‌كانیان به‌ مه‌نتق و عه‌قڵانیه‌تی خۆیان به‌راورد ده‌كه‌ن نه‌ به‌ تاقی كردنه‌وه‌ی زانستیانه‌. به‌هه‌رحاڵ، من وه‌ك خۆم بڕوام به‌ زات یان سرشتی مرۆڤایه‌تی نیه‌، بڕوام وایه‌ كه‌ مرۆڤ به‌ هه‌ندێك تایبه‌تمه‌ندی ژنێتیكی دێته دنیاوه‌ كه‌ دواتر تایبه‌تمه‌ندی جه‌سته‌یی و ده‌روونی ده‌دات به‌و كه‌سه‌، به‌ڵام ئه‌وانه‌ نابنه‌ هۆی ئه‌وه‌ی كه‌ بتوانین بڵێین كه‌ سرشتی ئه‌و، كۆمه‌ڵایه‌تی یان سیاسی، یان بۆ نموونه‌ سرشتێكی خواناسانه‌ی بێت یان شتی دیكه‌...
مرۆڤ بوونه‌وه‌رێكی كۆمه‌ڵایه‌تیه‌ چوونكه‌، په‌روه‌رده‌‌ی، په‌روه‌رده‌یه‌كی كۆمه‌ڵایه‌تیه‌، ئێمه‌ هیچ نین بێجگه‌ له‌وه‌ی كه‌ فێری ده‌بین، دیاره‌ ئه‌و فێربوونه‌ له‌ به‌ستێنی تایبه‌تمه‌ندیه‌ ژنێتیكیه‌كاندا، تایبه‌تمه‌ندی نوێی ئه‌خلاقی و ده‌روونی ده‌خوڵقێنێت. مرۆڤ ئه‌و بوونه‌وه‌ره‌یه‌ كه‌ كۆمه‌ڵگای خۆی دروونی ده‌كاته‌وه‌و دواتر گشت ئه‌و شتانه‌ به‌ مڵكی خۆی ده‌زانێت. به‌ها ئه‌خلاقیه‌كان، كه‌لتوور و كه‌له‌پوور، سیاسیه‌ت، ته‌نانه‌ت شێوه‌ی بیركردنه‌وه‌، خواپه‌رستی و... له‌ كۆمه‌ڵگاكه‌ی ده‌گرێت و وه‌ك مرۆڤێكی كۆمه‌ڵایه‌تی ده‌خوڵقێت. من له‌و بڕوایه‌دام كه‌ مرۆڤ ئاوێنه‌ی كۆمه‌ڵگاكه‌یه‌تی وه‌‌ وه‌ك تاك‌ ناتوانێت سه‌ربه‌خۆیی هه‌بێت. ئه‌گه‌ر باش بێت یان خراپ، نه‌وه‌ك تاك، به‌ڵكوو ده‌بێت وه‌ك كۆمه‌ڵ چاوی لێ بكرێت. كاتێك كه‌سێك تاوانێك ده‌كات، ئه‌وه‌ كۆمه‌ڵگاكه‌یه‌تی كه‌ ئه‌و جه‌نایه‌ته‌ی خوڵقاندوه‌. ده‌توانین به‌ بێ كۆتایی له‌م شێوه‌یه‌ نموونه‌ بهێنینه‌وه‌. مرۆڤ به‌رانبه‌ر به‌ كۆمه‌ڵگاكه‌ی وه‌ك بووكه‌ شووشه‌یه‌كه‌ كه‌ یاری پێ ده‌كرێت به‌ڵام خۆی لای وایه‌ كه‌ ئه‌و یاریه‌ به‌ ئاره‌زوو و ئازادی تاك به‌ڕێوه‌ ده‌بات...
له‌وانه‌یه‌ كه‌سێك ئه‌و پرسیاره‌ی بۆ بێته‌ پێش: " خۆ كۆمه‌ڵگا، یه‌ك كۆمه‌ڵگایه‌، ئه‌ی بۆ هه‌م خراپ ده‌خوڵقێنت هه‌م باش؟ هه‌م تاوانبار په‌روه‌رده‌ ده‌كات، هه‌م پیاو چاك؟" وڵامی من ئه‌وه‌یه‌ كه‌ وڵامی ئه‌م پرسیاره‌ له‌ سرشتی پرسیاره‌كه‌دایه‌! چوونكو، به‌ها ئه‌خلاقیه‌كان له‌ لایه‌ن كۆمه‌ڵگاوه‌ ده‌خوڵقێت. چاكه‌ و خراپه‌، چی به‌ باش بزانین یان خراپ، ئه‌و به‌هادانانه‌، كۆمه‌ڵگا به‌سه‌ر ئێمه‌ی تاكدا ده‌یسه‌پێنێت. كۆمه‌ڵگا لێوانلێوه‌ له‌ دژایه‌تی و گۆڕان له‌م دژایه‌تیه‌ سه‌رچاوه‌ ده‌گرێت، نه‌ هه‌وڵی تاكه‌كان. ئه‌وه‌ دژایه‌تیه‌یه‌ كه چاك و خراپ دروست ده‌كات و كۆمه‌ڵ بۆ پاراستنی خۆی له‌گه‌ڵ سیسته‌می ده‌سه‌ڵاتی ناو چوارچیوه‌كه‌ی خۆی، ده‌ی گونجێنێت، دژایه‌تی نه‌ته‌نیا كۆمه‌ڵگا ناشێوێنێت، به‌ڵكوو ده‌بێته‌ هۆی پاراستنی. ئه‌وه‌ كه‌ ئێمه‌ كه‌س یان شتێك به‌ خراپ یان چاك بزانین، هه‌ر خودی ئه‌و بیره، له‌ لایه‌ن كۆمه‌ڵگاوه‌ چوه‌ته‌ مێشكی ئێمه‌وه‌، له‌به‌ر ئه‌وی بتوانێت له‌ رێگه‌ی ئێمه‌وه‌ خۆی بپارێزێت و به‌رده‌وام بێت...
ئێستا پرسیاره‌كه‌ی من ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئایا منی تاك ده‌توانم خۆم له‌ كۆمه‌ڵگا ده‌رباز بكه‌م یان بتوانم پێشی كه‌وم؟ به‌له‌به‌رچاو گرتنی ئه‌و شتانه‌ كه‌ وتم، ئه‌م پرسیاره‌، پرسیارێكی بی مانایه‌! ئێمه‌ هیچ ئازادیه‌كمان نیه‌ كه‌ بتوانین به‌ بێ ره‌زامه‌ندی كۆمه‌ڵگا، هه‌نگاوێك به‌ره‌و پێش یان پاش بڕۆین. ئیراده‌ی تاك، ئیراده‌یه‌كی بێ مانایه‌ و بوونی نیه‌. هه‌ر كارێك بكه‌ین، وه‌ هه‌ر كرده‌وه‌یه‌ك له‌ منی تاكه‌وه‌ سه‌رچاوه‌ بگرێت وه‌ك گردیله‌یه‌ك له‌ گه‌ڵ كرداری تاكه‌كانیتر كۆ ده‌بێته‌وه‌ و جموجۆڵی كۆمه‌ڵگا ده‌‌خوڵقێنێت. زیندوویه‌تی سیسته‌می كۆمه‌ڵایه‌تی، له‌ كرده‌وه‌ی تاكه‌كانه‌وه‌ سه‌رچاوه‌ ده‌گرێت كه‌ هه‌موویان له‌ لایه‌ن كۆمه‌ڵگاوه‌ پلان رێژی بۆكراوه‌. ده‌توانم بڵێم ئیراده‌ی تاك، ئیراده‌یه‌كی كۆیه‌ و سه‌رچاوه‌كه‌ی كۆمه‌ڵگایه‌ و كۆمه‌ڵگا ئیرداه‌ی كۆی تاكه‌كانه‌. له‌ ڕاستیدا كۆمه‌ڵگا خۆی خۆی ده‌خوڵقێنێت وه‌ ویستی تاك، سه‌به‌خۆ له‌ كۆمه‌ڵگا، شتێكی بێ ماناو پووچه‌ڵه‌.
ئێستا ده‌گه‌ڕێمه‌وه‌ بۆ بابه‌تی پێشوو كه‌ وه‌ك سه‌ره‌تایه‌كی ئه‌م باسه‌ بوو و كه‌مێك پێوه‌ندی پێوه‌ بوو. ئه‌گه‌ر كۆمه‌ڵگا بیه‌وێت من فیلسووفێكی خوڵقێنه‌ر و تیۆریسیه‌نێكی كۆمه‌ڵایه‌تی بم، ئه‌و بێگومان ده‌بم و هه‌ر هه‌نگاوێكم به‌ره‌و ئه‌و ئامانجه‌ ده‌ڕوات، به‌ڵام من ئێستا هیچ نیم، به‌ بێ ئه‌وی هه‌ست به‌ هیچ ئازادی و ئه‌ختیارێك بكه‌م. له‌ كونجێك داده‌نیشم و چاوه‌ڕێی كۆتایی ده‌كه‌م. من بووكه‌ شووشه‌ی ده‌ستی كۆمه‌ڵگام. كۆمه‌ڵگا خودای تاكه‌كانه‌. بمانه‌وێت یان نه‌مانه‌وێت. خۆمان بكوژین یان نه‌. جه‌نایه‌تكار بین یان باشترین مرۆڤ، ئه‌وه‌ كۆمه‌ڵگایه‌ كه‌ گشت ئه‌وانه‌ی خوڵقاندوه‌. هیچ مرۆڤێك نه‌ تاوانباره‌ نه‌ شیاوی ڕێزگرتن! ئه‌وه‌ كۆمه‌ڵگایه‌ كه‌ هه‌موومان به‌ره‌و ئه‌و شوێنه‌ ده‌بات كه‌ ویستی خۆیه‌تی. جیاوازی ئێمه‌ ته‌نیا له‌ جیاوازێ كات و شوێندایه‌ له‌ ناو سیسته‌می به‌ڕێوه‌ چوونی كۆمه‌ڵگادا. ئیتر هیچ جیاوازێه‌كیترمان نیه‌. هیچ كات ناتوانین هه‌نگاوێك بكه‌وینه‌ پێش كۆمه‌ڵگاوه‌، وه‌ك ماسیه‌ك كه‌ ناتوانێت سه‌ری له‌ ئاو ده‌ربهێنێت و بژی!

۱۶ تیر ۱۳۸۹

سه‌ره‌تای باسێك

له‌ ڕابردوومدا، ساڵها پێش، زۆرم ده‌خوێنده‌وه‌ز جاری وابوو كه‌ له‌ رۆژێكدا دو كتێبم ده‌خوێنده‌وه‌ یان كتێبێكی ٦٠٠ لاپه‌ڕه‌م ته‌واو ده‌كرد (ئه‌وه‌ بۆ خۆنواندن ناڵێم! ته‌نانه‌ت ئه‌و جۆره‌ خوێندنه‌وه‌ به‌ جۆرێك نه‌خۆشی ده‌زانم، چونكوو له‌ دونیای ڕاسته‌قینه‌ زۆر دوركه‌تبوومه‌وه‌، نه‌ له‌ ناو هه‌ڤاڵانمدا هه‌ستم به‌ ئاسووده‌یی ده‌كرد وه‌ نه‌ له‌ راستیه‌كانی ژیان تێ ده‌گه‌یشتم، جۆرێك بیری ئیدئالیستی وه‌همی و ناواقیعیم بوو كه‌ له‌ ناو كتێبه‌كاندا دۆزیبوومه‌وه‌ و‌ ئه‌وه‌ ببوه‌ هۆی جۆرێك بێ ئۆقره‌یی و نائارامی به‌رانبه‌ر به‌ ده‌ره‌وه‌ی خۆم، به‌شێوه‌یه‌ك كه‌ خۆشیی خۆم نه‌ له‌ ده‌وروبه‌رمدا، به‌ڵكوو له‌ ناو كتێبه‌كاندا و له‌ ناو تاودانی خه‌یاڵدا و له‌ گۆشه‌ی ژووره‌كه‌مدا ده‌بینیه‌وه‌‌، به‌ ڕاده‌یه‌ك كه‌ راسته‌قینه‌م به‌ ناڕاست ده‌زانی...)، له‌م خوێندنه‌وانه‌دا، هه‌ندێك فكر و بۆچوونم بۆ دروست ده‌بوو، سه‌باره‌ت به‌ مانای ژیان، یان سه‌باره‌ت به‌ واتاكانی دیكه‌، یان بۆچوونی فه‌لسه‌فی وام بۆ درووست ده‌بوو كه‌ له‌ ورووژانێكی ده‌روونیدا، ئه‌و بۆچوونانه‌م به‌ كه‌شفێكی گه‌وره‌ ده‌زانی و بیرم ده‌كرده‌وه‌ كه‌ ئه‌وه‌ بۆ یه‌كه‌م جاره‌ مرۆڤێك به‌و ئه‌ندێشه‌و بۆچوونه‌ ده‌گات، هه‌ستم ده‌كرد كه‌ سووچێكی تاریكی ژیانم رووناك كردوه‌ته‌وه‌ و ئه‌ندێشه‌یه‌كی فه‌لسه‌فی نوێم داناوه. له‌و كاتانه‌دا بڕیارم ده‌دا كه‌ پاشماوه‌ی ژیانم ته‌رخان بكه‌م بۆ ئه‌و تیۆریه‌و په‌ره‌ی پێ بده‌م. به‌ڵام دوای تێپه‌ڕینی ماوه‌یك، وه‌ له‌و كاته‌دا كه‌ به‌ خۆشحاڵیه‌كی زۆره‌وه‌، له‌و بازنه‌یه‌دا كتێبی زۆرترم ده‌خوێنده‌وه‌، ده‌مدی كه‌ بیرمه‌ندێكی ناسراو یان نه‌ناسراو، سه‌دان ساڵ پێشتر، به‌و بۆچوونه‌ گه‌یشتوه‌و په‌ره‌ی پێداوه‌و له‌سه‌ری كتێبی نووسیه‌وه‌. كاتێك به‌م شته‌م ده‌زانی به‌ نائومێدیه‌وه‌ فه‌رامۆشم ده‌كرد...
سه‌باره‌ت به‌ خۆم ئه‌و شته‌م باس كرد بۆ وروژاندنی باسێكی دیكه‌، به‌ڵام ئه‌و سه‌ره‌تایه‌ تا ڕاده‌یه‌ك به‌ لاڕێدا چوو و درێژه‌ی كێشا، باشتر وایه‌ كه‌ له‌ پۆستی داهاتوودا به باشی شی بكه‌مه‌وه‌ و ئه‌وه‌ باس بكه‌م كه‌ ئایا ئێمه‌ ده‌توانین له‌ ده‌وران و سه‌رده‌می خۆمان تێپه‌ڕین و پێشتر بڕۆین یان نه‌...

۸ تیر ۱۳۸۹

ئاواته‌كانم...

[خه‌وم بینی له‌ ناوه‌ڕاست شه‌قامێكدا له‌ سه‌ر پشت ڕاكشابووم. نه‌ ده‌متوانی هه‌ستمه‌ سه‌ر پێ و نه‌ ده‌متوانی به‌ باشی قسه‌ بكه‌م. هاوكات یه‌كێك له‌ خزمه‌كانیشم قسه‌ی له‌گه‌ڵ ده‌كردم. هه‌رچۆنێك بوو تێمگه‌یاند كه‌ یارمه‌تیم بدات به‌رز ببمه‌وه‌. دواتر كه‌ له‌ ناو شه‌قامه‌كه‌دا ئه‌گه‌ڕاین، من هیزی قسه‌كردنم نه‌بوو، لێوه‌كانم نه‌ده‌جوڵان، زارم نه‌ده‌كرایه‌وه‌... كاتێك له‌خه‌و هه‌ستام، وشه‌یه‌كم له‌ به‌رخۆمه‌وه‌ دوپات ده‌كرده‌وه‌: ئاواته‌كانم... ]
ژیان له‌ هاتنه‌ دنیا و منداڵیه‌وه‌ ده‌س پێ ناكات، ته‌نانه‌ت ئه‌وكاته‌یش كه‌ هاوسه‌رگیری ئه‌كه‌ین و منداڵمان ئه‌بێت و كار و پیشه‌یه‌ك هه‌ڵده‌بژێرین و سه‌رقاڵی ژیانی رۆژانه‌ ده‌بین هێشتا ده‌ستی پێ نه‌كردوه‌. ئه‌وكاته‌یش كه‌ شكستی یه‌ك له‌ دوای یه‌ك هه‌ناسه‌ی پێ هه‌ڵچنیوین هێشتا نه‌چووینه‌ته‌ ناو قوڵایی ژیانه‌وه‌. ژیان ئه‌و كاته‌ ده‌س پێ ده‌كات كه‌ وشیاریه‌ك سه‌رتاپامان له‌ خۆ ده‌گرێت. كاتێك كه‌ تێ ده‌گه‌ین كه وه‌ك گیاندارێك به‌ره‌و كۆتاییه‌كی تراژیك ده‌ڕۆین، به‌ بێ ئه‌وه‌ی كه‌ پێشتر سه‌رنجمان دابێته‌‌ ئه‌و خاڵه‌ی كه‌ به‌ڕاستی من وه‌ك مرۆڤ به‌ره‌و كوێ ده‌ڕۆم، ئاواته‌كانم چین و ئه‌ی بۆ پێیان ناگه‌م؟ كاتێك به‌م وشیاریه‌ ده‌گه‌ین، كه‌ وه‌ك كسێكی نامۆ ده‌ڕوانینه‌ ژیانی خۆمان وه‌ك كه‌سێك كه‌ له‌ په‌نای ڕوبارێكدا وه‌ستاوه‌ و ده‌ڕوانێته‌ تێپه‌ڕینی ئاوی ئه‌و چۆمه‌‌. ئه‌و كاته‌ تێ ده‌گه‌ین كه‌ بێ ئه‌وه‌ی بتوانین به‌ری پێ بگرین به‌ره‌و كۆتایی ده‌ڕۆین، به‌ره‌و كۆتاییه‌ك كه‌ نه‌ بیرمان لێ كرده‌وه‌ته‌وه‌ و نه‌ پێشتر به‌ گه‌وره‌یی و شكۆی ئه‌و تراژدیه‌مان زانیوه‌. له‌م كاته‌دایه‌ كه‌ ژیان به‌ ته‌واو قورسایی و دڵره‌قی خۆیه‌وه‌ له‌ خۆیمان ده‌گرێت. ژێانێك كه‌ ته‌نیا له‌ بوونی كۆتاییه‌كی بێ مانادا، مانا په‌یدا ده‌كات. ژیان ئه‌و شته‌ سه‌یره‌یه‌ كه‌ نه‌بوونی، مانای بوونی پێ ده‌دات...
ئاواته‌كانم؟ ئاواته‌كانم كامانه‌ن. بیر له‌وه‌ ده‌كه‌مه‌وه‌ كه‌ ئێستاكه‌ من پاوێكی به‌ته‌مه‌نم، ‌پیرم، دوایین رۆژی ژیانمه‌ و ده‌ڕوانمه‌ ڕابردوو، چاوم به‌ستوه‌ و ڕوداوه‌كان و تێپه‌ڕینی كات دێنمه‌وه‌ پێش چاوم. ژیانم وه‌ك هێڵێكی تاریك ده‌بینم كه‌ ئاواته‌كانم، یه‌ك له‌ دوای یه‌ك و به‌ پێی ته‌مه‌ن، شوێنپێ یه‌كی ڕوناكیان له‌ سه‌ری داناوه‌. كه‌ چاوم ده‌كه‌مه‌وه‌ ده‌بینم كه هه‌موویان له‌ سه‌ر كۆتایی هێڵی ته‌مه‌ندا، له‌ دوایین رۆژی ژیانمدا كۆ بونه‌ته‌وه‌، به‌ بێ ئه‌وه‌ی ته‌نانه‌ت به‌ كه‌مترین و چكۆله‌ترین ئاواتم گه‌یشتبم. ئه‌و كاته‌یه‌ كه‌ به‌ره‌ به‌ره‌ هێزی ژیان خۆی له‌ له‌شم ده‌كێشێته‌ ده‌ره‌وه‌ و ده‌ڕوات و من به‌دوای ژیاندا ده‌ڕوانم كه‌ ئارام ئارام، لێم دور و دورتر ده‌بێته‌وه‌.... ئه‌و كات مه‌رگ.
ئێستا ئاواته‌كانم چین؟كامانه‌ن؟ ئاواته‌كانم، ئاواته‌كانم، ئاواته‌كانم... ئه‌ی بۆ زارم داخراوه‌؟ بۆ ناكرێته‌وه‌؟ بۆ ناتوانم قسه‌ بكه‌م؟ ئاواته‌كانم كامانه‌ن؟ ئاواته‌كانم... ئاواته‌كانم...

۵ تیر ۱۳۸۹

شه‌ڕ و ئاشتی

لێئۆن تۆلستۆی یه‌كێك له‌ باشترین نوسه‌ره‌ كلاسیكه‌كانی جیهانه. هه‌رچه‌ند من یه‌كێك له‌ خۆێنه‌رانی به‌رده‌وامی نووسه‌ره‌ رووسه‌كانم و یه‌كێك له‌ ئه‌ویندارانی داستایه‌فسكی، به‌ڵام هێشتا ئه‌وه‌یش بۆ خۆم ڕوون نه‌بوه‌ته‌وه‌ كه‌ دوای ئه‌و هه‌موو ساڵه‌ بۆ هێشتا رۆمانی شه‌ڕ و ئاشتی تۆلستۆیم نه‌خوێندوه‌ته‌وه‌. له‌ ڕاستیدا تۆلستۆی كه‌متر توانیویه‌تی سه‌رنجی من بۆ لای خۆی رابكێشێت، یان ئێستا وا بیر ده‌كه‌مه‌وه‌. به‌رده‌وام گوگول و تورگنیه‌ف و داستایه‌فسكی و چخۆف و ئه‌وانیترم خۆیندوه‌ته‌وه‌ به‌ڵام كه‌متر له‌وان، حه‌زم له‌ خۆیندنه‌وه‌ی تۆلستۆی بووه‌، هه‌رچه‌ند چه‌ند كتێبم لێ خۆیندوه‌ته‌وه‌.
ده‌ ڕۆژێك نابێت كه كتێبی شه‌ڕ و ئاشتی تۆلستۆیم له‌ كتێبخانه وه‌رگرتووه‌. هێشتا زۆریم لێ نه‌خۆیندوه‌ته‌وه‌، زۆربه‌ی كاتم بۆ‌ كامپیۆتر و وێبلاگ و ئینته‌رنه‌ت ته‌رخان كردوه‌ و وه‌ك جاران كتێب ناخۆینمه‌وه‌، به‌ڵام دوای نان نیوه‌ڕۆ و شه‌وانیش له‌ دوای ماندو بوونم له‌ ئینته‌رنه‌ت له‌ سه‌ر جێگه‌كه‌م ڕاده‌كشێم و كتێه‌كه‌ به‌ ده‌ستمه‌وه‌ ده‌گرم و تا دره‌نگانێك ده‌ی خوێنمه‌وه‌. نزیك به‌یانی كتێبه‌كه‌ ده‌نێمه‌ لاوه‌ و گڵۆپه‌كه‌ ده‌كوژێنمه‌وه‌و هه‌وڵ ده‌ده‌م بخه‌وم، به‌ڵام خه‌و ناچێته‌ چاوم و بۆ جارێكی دیكه‌ گڵۆپه‌كه‌ رۆشن ده‌كه‌مه‌وه‌و كتێبه‌كه‌ به‌ ده‌ستمه‌وه‌ ده‌گرم و ده‌خوێنمه‌وه‌...
كاتێك له‌ نووسه‌رێكی روس كتێب ده‌خوێنمه‌وه‌، سه‌رم سوڕ ده‌مێنیت  كه‌ ئه‌مانه‌ ئه‌م گشته تواناییه‌یان له‌ نووسیندا له‌ كوێه‌وه‌ هێناوه‌ و هه‌موو كات له‌ خۆم ده‌پرسم كه چ بارودۆخێكی كۆمه‌ڵایه‌تی و كه‌لتووری ئه‌و نووسه‌رانه‌ی خوڵقانده‌وه‌، وه‌ ئایا كه‌ش و هه‌وا و بارودۆخی ژینگه‌یی له‌و شته‌دا كاریگه‌ری بوه یا نه‌. هه‌ر هۆیه‌ك ئه‌و بارودۆخه‌ی ره‌خساندبێت و ئه‌و نووسه‌رانه‌ی خوڵقاندبێت، ده‌توانم بڵێم كه له‌ نووسینی رۆمان و چیرۆكدا، نووسه‌رانی كه‌م وڵاتی تر توانیویانه‌ شان له‌ شانی نووسه‌رانی روس بده‌ن. ئاستی هۆشیاری و مامۆستایه‌تی له‌ نووسیندا و ڕاده‌ی تێڕامان له‌ ژیان و فه‌لسه‌فه‌ی بوون و قووڵ بونه‌وه‌ له‌ پێوه‌ندیه‌ كۆمه‌ڵایه‌تی و تاكه‌ كه‌سیه‌كان له‌ لایه‌ن ئه‌م نووسه‌رانه‌وه‌ به‌ ڕاده‌یه‌كه‌ كه‌ هه‌ر خوێنه‌رێك، له‌ هه‌ر جار خوێندنه‌وه‌ی كتێبه‌كانیاندا، شتێكی نوێتر فێر ده‌بێت و بۆ چه‌نده‌مین جار به‌ چاوی ڕێزه‌وه‌ ده‌ڕوانێته‌ ئه‌وان.
هه‌رچه‌ند هێشتا له‌ ڕۆمانی شه‌ڕ و ئاشتی تۆلستۆی شتێكی زۆرم نه‌خوێندوه‌ته‌وه‌، به‌ڵام هه‌ر له‌ یه‌كه‌مین لاپه‌ڕوه‌ خۆم له‌ قووڵایی رۆمانه‌كه‌دا دیوه‌ته‌وه‌ و توانیومه‌ له‌گه‌ڵیدا پێوه‌ندی بگرم. هه‌ر لاپه‌ڕیه‌ك كه‌ هه‌ڵ ده‌ده‌مه‌وه‌ ڕێزێكی زۆرتر بۆ ئه‌و نووسه‌ره‌ گه‌وره‌یه‌ داده‌نێم. نامه‌وێت باسی ناوه‌ڕۆكی كتێبه‌كه‌ بكه‌م یان بڵێم كه‌ باسی چی ده‌كات. هه‌ركه‌سێك كه‌ بیه‌وێت ئه‌وه‌ بزانێت ده‌توانێت سه‌رێك له‌ كتێبخانه‌ی شاره‌كه‌ی بدات و بیخوێنێته‌وه‌. ئه‌م نووسراوه‌ كورته‌ ته‌نیا بۆ رێز لێنانێكه‌ له‌ نووسه‌رانی رووس به‌ تایبه‌ت تۆلستۆی...

۱ تیر ۱۳۸۹

وێبلاگ نووسی كوردی، هه‌وه‌سێك یان نیازێك

چه‌ند ساڵه‌، له‌ دوای ئاشنا بوونم به‌ دونیای به‌ربڵاوو ئه‌فسانه‌یی ئینته‌رنه‌ت، وێبلاگ ده‌نووسم، به‌ڵام هه‌ر جاره‌و دوای ماوه‌یه‌كی درێژ یان كورت، ده‌یانسڕمه‌وه‌ و وێبڵاگێكی تر ده‌ست پێده‌كه‌م. به‌ پێی كات و بارودۆخ، سه‌باره‌ت به‌ هه‌ستی خۆم یان كێشه‌ كۆمه‌ڵایه‌تیه‌كان، یان كورته شێعر و مینیماڵ و چیرۆكی زۆر كورت و له‌و شتانه‌م ده‌نووسی و ئێساتش هه‌ر ده‌نووسم. به‌ڵام هێشتا نووسینێكی وام نه‌بوه‌ كه‌ دڵی خۆم پێی ڕازی بێت و بڵێم ئه‌مه‌ به‌ڕاستی شیاوی ئه‌وه‌یه‌ كه‌ بڵاو بێته‌وه‌ و خوێنه‌ری زۆری بێت و له‌ لایه‌ن خوێنه‌رانه‌وه‌ كه‌ڵكی لێ وه‌ربگیرێت.
له‌م سڕینه‌وه‌ و دروستكردنه‌وه‌ی یه‌ك له‌ دوای یه‌كه‌دا، یه‌ك شتی هاوبه‌ش ده‌بینم و ئه‌ویش نووسین به‌ زمانی فارسی بوه‌. چونكوو زمانی فارسی زمانی خوێندنم بوه‌ و به‌و هۆیه‌ش خوێندنه‌وه‌ و نووسینم به‌و زمانه‌ باشتر و لام ئاسانتر بوه‌. له‌وانه‌یه‌ یه‌كێك له‌هۆیه‌كانی دیكه‌شی ئه‌وه‌ بووبێت كه‌ ئه‌و دونیای وێبلاگ نووسیه‌ی كه‌ من له‌ سه‌ره‌تاوه‌ و تا ئێستاش پێی ڕاهاتووم، دونیای نووسین به‌ زمانی فارسیه‌. به‌ دڵنیاییه‌وه‌ ده‌توانم بڵێم كه له‌ سه‌دا نه‌ود و نۆی فارسی نووسه‌ و كه‌سێك بیهه‌وێت بنوسێ و بخوێنرێته‌وه‌ و ئاشنایه‌تی له‌گه‌ڵ وێبلاگ نووسانی دیكه‌ په‌یدا بكات، ناچا‌ره‌ فارسی بنووسێت، یان ناچاریش نه‌بێت، هه‌ر به‌ره‌و فارسی نووسین پاڵ پێوه‌ ده‌نرێت.
له‌هه‌رحاڵدا، ئێستا نامه‌وێت باسی لایه‌نه‌ باش و خراپه‌كانی ئه‌و شته‌ بكه‌م كه‌ ئاماژه‌م پێدا، ته‌نها ویستم ئه‌وه‌ بڵیم كه له‌ دوای چه‌ند ساڵ فارسی نووسین‌، ئیستاكه‌ نازانم هه‌وه‌سێكه‌ یان نیازێكی ده‌رونی خۆمه‌ یان هه‌ر شتێكی  دیكه‌، ده‌مه‌وێت كوردی نووسین ده‌ست پێ بكه‌م و ئه‌و شتانه‌ كه‌ پێشتر به‌ زمانێكی دیكه‌ ده‌رم ده‌بڕی، ئێستا به‌ زمانی دایكی خۆم بیان نووسم. ئه‌مه‌ به‌و واتایه‌‌ نیه‌ كه‌ نووسین به‌ زمانی فارسی به‌ شتێكی خراپ بزانم یان به‌رانبه‌ر به‌ زمانی كوردی هه‌ستێكی ناسیۆنالیستی و ده‌مارگرژانه‌م ببێت، نه‌! به‌ڵام وا هه‌ست ده‌كه‌م كه نووسین به‌ زمانی دایكی، به‌ هه‌ست و ده‌رونمه‌وه‌ نزیكتر بێت وه‌ وه‌ك زمانی فارسی ته‌نها كه‌ره‌سه‌یه‌كی ڕا ده‌ربڕین نه‌بێت و كه‌مێك مه‌سه‌له‌كه‌ ئاڵۆزتر بێت. نازانم! له‌وانه‌یه‌ وایش نه‌بێت.
ڕاستیه‌كه‌ی ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئه‌م بیره‌، له‌دوای ئه‌وه‌وه‌ به‌ مێشكمدا هاتو زۆرتر بیرم لێ كرده‌وه‌ كه‌ بینیم وێبلاگی كوردی و كوردی نووسین له‌ ئینته‌رنه‌ت، له‌ لای ئێمه‌ زۆر بێ بایه‌خه‌ و سه‌رنجی نه‌دراوه‌تێ وه‌ ئه‌گه‌ر به‌ دونیای ئینته‌رنتا بگه‌ڕێین ده‌توانین وێبلاگه‌ باشه‌ كوردیه‌كان به‌ قامكی ده‌ست بژمێرین. ئه‌وه‌یش ده‌رده‌خات كه‌ هێشتا زمانی كوردی نه‌یتوانیوه‌ به‌ شێوه‌یه‌كی به‌رچاو خۆی بخزێنێته‌ ئه‌م دونیا پانوو به‌رینه‌وه‌ و ته‌نیا له‌ بازنه‌ی چه‌ند سایتی ئه‌ده‌بی و سیاسیدا كزۆڵه‌ی كردوه‌. یه‌كێك له‌ هۆیه‌كانیشی ئه‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ كه‌سانێكی وه‌ك من كه ساڵه‌ها به‌ زمانێكیتر نووسیومانه‌و ده‌نووسین، ئه‌ی بۆ جارێكیش زمانی خۆمان تاقی نه‌كه‌ینه‌وه‌؟ ئایا به‌ڕاستی ئه‌م زمانه‌ ناتوانێت وه‌ك زمانی فارسی یان زمانه‌كانیتر، بۆ نووسین كه‌ڵكی لێ وه‌ربگیرێت؟ من پێم وانیه‌. هه‌رچه‌ند هێشتا به‌ باشیش تاقیم نه‌كردوه‌ته‌وه‌. ئه‌ڵبه‌ت هۆیه‌كی زۆر گرنگی تر ئه‌وه‌یه‌ كه‌ به‌ باشی به‌سه‌ر خۆێندنه‌وه‌ و نووسینی كوردیدا زاڵ نین و كه‌م نووسه‌راوه‌ ده‌س ده‌كه‌وێت كه‌ چه‌ندین هه‌ڵه‌ی تیا نه‌بینین. ئه‌وه‌یش هۆكاری خۆی هه‌یه‌...
دوای ئه‌م هه‌ڵبه‌زو دابه‌زه‌ ویستم هه‌ر ئه‌وه‌ بڵیم كه كوردی نووسینه‌كه‌م ده‌س پێ ده‌كه‌م و هیوادارم وه‌ك ئه‌وانه‌ی پێشوو ته‌نیا هه‌وه‌سێك نه‌بێت و به‌رده‌وام بم و رۆژ له‌ دوای رۆژ نووسینی خۆم به‌ زمانی زگماكیم باشتر و باشتر بكه‌م وه‌ له‌ هه‌موو گرنگتر ئێوه‌ی خوێنه‌ریش، بۆ باشتر بوونم، یارمه‌تیم بده‌ن و بێ رووده‌ربایستی ئاماژه‌ به‌ هه‌ڵه‌كانم بكه‌ن. سپاس

۲۹ خرداد ۱۳۸۹

چاره‌ نووس

چاره نووس _
یانێ مه‌ودای نێوان من و تۆ،
بێ كۆتایی...

۲۷ خرداد ۱۳۸۹

ئێواره‌ی سێبه‌رێك

من،
سێبه‌ری
بێده‌نگیه‌كم؛
وه‌ ده‌زانم:
له‌ ماته‌می رۆژئاوا بوونێكدا،
له‌ سه‌ر گۆڕی [خۆزگه]‌یه‌ك
ون ده‌بم...

۲۵ خرداد ۱۳۸۹

ون بوو

له‌ ده‌رونمدا
مه‌لێكی كۆچه‌ر هێلانه‌ی كردبوو
له‌ گه‌رمێنه‌وه هاتبوو، به‌ڵام
ئه‌وه دوو زستان بوو كۆچی نه‌كردبوو.
ئه‌ی هه‌ڤاڵان
ئێستاكه‌ لێم ون بوه
كسێك له‌ ئێوه نه‌یدیوه‌ته‌وه‌؟
تكایه‌،
له‌ هێلانه‌كه‌ی، دڵێك به‌جێ ماوه...

۲۳ خرداد ۱۳۸۹

وه‌رن با...

وه‌رن‌ با نه‌ختێك بگرین
زۆر نه!
نه‌ختێك
چه‌ن دڵۆپه‌ فرمێسكێك ته‌نیا،
له‌ سه‌ر گۆڕی ئاواتێك،
ئه‌وكات هه‌ستین و، بێ ئاوڕدانه‌وه‌
دوور بینه‌وه...‌